Cyanotype with Crinkled Paper
เมื่อ ‘กระดาษยับ’ กับ ‘แสงแดด’
ร่วมกันวาด ‘ทิวเขา’ วิจิตรแบบศิลปะจีน
‘กระดาษยับ’ ของที่ใคร ๆ ต่างก็มองว่าเสียหาย พังแล้ว ใช้การไม่ได้ แต่กลับสร้างงานศิลป์ที่งดงามได้
อู๋ จี้ชง (Wu Chi-Tsung, 吳季璁) ศิลปินจากไต้หวัน สร้างสรรค์ภาพทิวทัศน์ภูเขาระยิบระยับจากกระดาษยับ ๆ ผ่านเทคนิคพิมพ์ภาพด้วยแสงอาทิตย์ (Cyanotype) เพื่อรำลึกแด่ หนี ไจ้ชิ่น (Ni Tsai-Chin, 倪再沁) ศิลปินและนักวิจารณ์ศิลปะผู้ทรงเกียรติจากไต้หวัน ซึ่งเสียชีวิตในปี 2015
‘Cyanotype’ หรือ ‘การพิมพ์ภาพด้วยแสงอาทิตย์’ คืออะไร?
Cyanotype คือ เทคนิคเก่าแก่ที่ใช้สำหรับการพิมพ์ภาพลงบนกระดาษผ่านการชุบสารไวแสง จากนั้นจึงนำวัตถุที่ต้องการพิมพ์วางทับบนกระดาษแล้วนำไปตากแดด เมื่อเสร็จสิ้นจึงนำกระดาษไปล้าง บริเวณที่ไม่โดนวัตถุบดบังจะกลายเป็นสีฟ้าอมเขียว (cyan) ส่วนบริเวณที่มีวัตถุจะกลายเป็นสีขาว เกิดเป็นภาพเงาของวัตถุนั้นอยู่บนกระดาษ
อู๋ใช้เทคนิคนี้เช่นกัน เพียงแต่ไม่มีวัตถุวางทับ แต่ใช้รอยยับของกระดาษในการบดบังแสงและทำให้พื้นผิวแต่ละส่วนได้รับแสงไม่เท่ากัน เมื่อนำไปตากแดดจึงเกิดเป็นริ้วที่มีรูปร่างและขนาดที่ไม่สม่ำเสมอ คล้ายแนวสันเขาและรอยแตกของธารน้ำแข็ง อีกทั้งกระดาษที่ใช้ก็มีความเชื่อมโยงกับการสร้างสรรค์งานสไตล์ศิลปะจีน นั่นคือ ‘กระดาษเซวียน’ (Xuan)
‘กระดาษเซวียน’ (Xuan) คืออะไร?
‘กระดาษเซวียน’ (xuānzhǐ, 宣紙) คือกระดาษทำมือโบราณของจีนที่ใช้กันมาอย่างยาวนานมากกว่า 1,000 ปี นิยมใช้สำหรับการเขียนอักษรจีน วาดภาพ และพิมพ์หนังสือ
กระดาษทำจากฟางข้าวและเปลือกแข็งของต้นไม้ที่พบในจีน ทำให้มีความแข็งแรง เรียบเนียน ดูดซับน้ำและอุ้มหมึกได้ดี อีกทั้งยังสามารถพับซ้ำได้หลายครั้งโดยไม่ฉีกขาด ทำให้กระดาษเซวียนเป็นวัสดุที่เหมาะมากสำหรับการชุบสารไวแสงและขยำให้เกิดรอยยับโดยไม่ฉีกขาด
คาดว่าสร้างสรรค์ขึ้นราวปี 1350
ผลงานของ ‘อู๋ จี้ชง’ ที่เล่นกับความไม่แน่นอน
สิ่งที่ทำให้ผลงานของอู๋ แตกต่างจากงาน Cyanotype ทั่วไปคือ อู๋ไม่ได้พยายามควบคุมทุกอย่างให้สมบูรณ์แบบ แต่เขากลับปล่อยให้ธรรมชาติเข้ามามีส่วนร่วมในการสร้างสรรค์ เช่น ตอนที่นำกระดาษยับ ๆ ไปตากแดด ก็ไม่ได้ตรึงไว้แน่นมาก แต่ปล่อยให้ลมพัดปลิวได้ ดังนั้นกระดาษแต่ละแผ่นที่พิมพ์ออกจึงมีความแตกต่างไม่เหมือนกัน
“เมื่อคุณก้าวออกไปในแสงแดด เมฆอาจลอยผ่านทำให้แสงเปลี่ยนไป หรือลมอาจพัดกระดาษ ทุกสิ่งทุกอย่างเปลี่ยนแปลงไปอย่างสิ้นเชิง เกินกว่าจะควบคุมได้”
จากนั้นจึงนำกระดาษแต่ละแผ่นไปปะติด (collage) ลงบนที่จัดแสดงผืนใหญ่ ซีรีส์ผลงานของอู๋จึงมีชื่อว่า ‘Cyano-Collage’ เพราะเป็นการนำกระดาษที่ผ่านการพิมพ์ Cyanotype หลายแผ่นมาปะติดรวมกันเป็นผลงานชิ้นเดียว ผลลัพธ์สุดท้ายจึงได้เป็นทิวทัศน์ภูเขาตามแนวศิลปะจีนโบราณ โดยไม่มีการใช้หมึกและพู่กันแต่อย่างใด
อู๋กล่าวติดตลกว่า ‘มันเหมือนกับการทำฟาร์ม’ เพราะแม้จะเตรียมทุกอย่างไว้อย่างดี แต่ผลลัพธ์สุดท้ายก็ยังขึ้นอยู่กับแสงแดด เมฆ และสายลมที่ควบคุมไม่ได้ ไม่เหมือนกับการพิมพ์ภาพดิจิทัลหรือการถ่ายภาพที่ทุกอย่างถูกควบคุมให้เป๊ะ
“ผมว่าส่วนใหญ่แล้วมันเป็นเรื่องบังเอิญมาก ๆ ผลงานที่ดีที่สุดมักเกิดจากความบังเอิญ มันไม่ใช่สิ่งที่คุณวางแผนหรือตั้งใจจะทำ ไม่เลย มันเหมือนกับว่าอยู่ ๆ มันก็เกิดขึ้นกับคุณมากกว่า”
ธรรมชาติที่ควบคุมไม่ได้ เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งในผลงานของเขา กระดาษแต่ละชิ้นมีรอยยับที่ต่างกัน ลมฟ้าอากาศตอนที่ตากกระดาษก็ต่างกัน รวมถึงตอนที่ปะติดก็ต่างกัน ดังนั้นงานชิ้นหนึ่งจึงมีเพียงชิ้นเดียวบนโลก ไม่สามารถทำซ้ำให้เหมือนเดิมได้ ทั้งหมดเป็นการโอบรับความไม่แน่นอนเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชิ้นงาน
Cyanotype, Xuan paper, acrylic gel, acrylic, mounted on aluminum board
(2022) 146 x 297 cm
Cyanotype, Xuan papers, acrylic gel
(2016) 180 x 407 cm
“ศัพท์ในพุทธศาสนาเรียกว่า ‘จื้อซิ่ง’ (zìxìng, 自性)” อู๋กล่าว หมายถึงสภาพเป็นไปตามธรรมชาติของตัวมันเองหรือแก่นแท้ของมัน (ตรงกับคำว่า ‘สภาวะ’ ในภาษาบาลี) กล่าวคือ เขาทำให้วัสดุหรือแม้แต่ตัวเขาเองได้แสดงสภาวะที่แท้จริงออกมา
เขาไม่ได้พยายามบังคับให้กระดาษเป็นอย่างที่ต้องการ แต่ปล่อยให้รอยยับ เนื้อกระดาษ และธรรมชาติแสดงตัวตนของมันเอง ขณะเดียวกัน การเลือก จัดวาง และปะติดก็สะท้อนตัวตนของเขาเช่นกัน
Cyanotype, Xuan papers, acrylic gel
(2019) 488 x 244 cm
Cyanotype, Xuan paper, acrylic gel
(2019) 122 x 244 cm
ผลงานของอู๋ทำให้เราเห็นว่า ทุกสิ่งล้วนมีผลในการสร้างสรรค์งาน ไม่ใช่แค่วัสดุ ไม่ใช่แค่กระดาษ ไม่ใช่แค่เทคนิค แต่ยังมีลมฟ้าอากาศ ความไม่แน่นอน ธรรมชาติความเป็นไปของสิ่งต่าง ๆ ที่มีส่วนทำให้งานชิ้นนี้ออกมาเป็นงานชิ้นนี้
เพราะในสายตาของอู๋ ความไม่แน่นอนไม่ใช่อุปสรรค แต่เป็นหัวใจหลักของการสร้างสรรค์ เมื่อธรรมชาติได้เข้ามามีส่วนร่วม ทุกผลงานจึงมีชีวิต มีเอกลักษณ์ และไม่อาจเกิดขึ้นซ้ำได้อีก หากเราขจัดความไม่แน่นอนออกไป ทุกอย่างก็จะกลายเป็นเพียงภาพที่เหมือนกันหมด
“ผมเริ่มทำภาพพิมพ์ Cyanotype ก็เพราะว่าผมไม่พอใจกับการถ่ายภาพในทุกวันนี้”
สามารถติดตามผลงานของ อู๋ จี้ชง ได้ที่
Website: wuchitsung.com
Instagram: @chitsung.wu
ที่มา:
https://mymodernmet.com/cyano-collage-series-chi-tsung-wu/
https://wuchitsung.com/archives/1038
https://www.instagram.com/reel/DOtOTQtDPKG/
https://ich.unesco.org/en/RL/traditional-handicrafts-of-making-xuan-paper-00201
รู้จักและร่วมงานกับเราได้ที่ https://papermore.co/
Line: @papermore
